Kripto bazary kem-kemden «çalt işe başlalyň, galanyna soň serederis» diýen çemeleşmeden çykýar. Ýewropadaky müşderiler, hyzmatdaşlar ýa-da infrastruktura bilen işleýän Gazagystanyň, Özbegistanyň, Gruziýanyň we Gyrgyzystanyň kompaniýalary üçin CASP MiCA meselesi diňe bir hukuk täzeligi bolman, eýsem bazara çykmak, ynam gazanmak we durnukly ösüşi üpjün etmek bilen bagly amaly meselä öwrülýär.
MiCA — kriptoaktiwler bazary baradaky Ýewropa reglamentidir. Ol ÝB-de kriptoaktiwleriň çykarylmagy we olar bilen bagly hyzmatlaryň ýerine ýetirilmegi üçin bitewi düzgünleri belleýär. Talaplaryň aýratyn bir bölegi CASP — Crypto-Asset Service Provider, ýagny kriptoaktiwler bilen hünär taýdan hyzmat edýän kompaniýalara degişlidir. MiCA reglamenti Regulation (EU) 2023/1114 hökmünde kabul edildi, ESMA bolsa ony ÝB-de kriptoaktiwler üçin bitewi düzgünleriň esasy hökmünde häsiýetlendirýär.
Kim CASP hasaplanýar
Eger kompaniýa müşderilere kriptoaktiwleri satyn almaga, satmaga, saklamaga, geçirmäge ýa-da çalyşmaga kömek edýän bolsa, ol CASP statusyna degişli bolup biler. Ýönekeý aýdanyňda, kriptoaktiw hyzmatlaryny üpjün ediji diňe millionlarça ulanyjysy bolan iri birža däldir. Ol kastodial hyzmat, broker platformasy, alyş-çalyş hyzmaty, söwda meýdançasynyň operatory ýa-da müşderileriň sargytlaryny ýerine ýetirýän kompaniýa hem bolup biler.
CASP kategoriýasyna şu hyzmatlary hödürleýän kompaniýalar degişli bolup biler:
- müşderileriň adyndan kriptoaktiwleri saklamak we dolandyrmak;
- kriptoaktiwleri pula ýa-da beýleki kriptoaktiwlere çalyşmak;
- kriptoaktiwler boýunça sargytlary ýerine ýetirmek;
- kriptoaktiwleri ýerleşdirmek;
- kriptoaktiw söwdasy üçin platformany dolandyrmak;
- kriptoaktiwler boýunça maslahat bermek we olaryň portfelini dolandyrmak.
Merkezi Aziýa we Kawkaz sebitindäki biznes üçin bu mesele kompaniýa fiziki taýdan ÝB-de ýerleşmese-de möhümdir. Eger ol ýewropaly müşderilere hyzmat etmegi, ÝB-den hyzmatdaşlary çekmegi ýa-da Ýewropa bazaryna çykmagy meýilleşdirýän bolsa, kriptobiznes üçin MiCA strategik meýilnamalaşdyrmagyň bir bölegine öwrülýär.
CASP awtorizasiýasy nämäni aňladýar
CASP awtorizasiýasy kompaniýa ÝB-niň çäginde kriptoaktiw hyzmatlaryny kanuny taýdan hödürlemäge mümkinçilik berýän rugsatdyr. MiCA-nyň talaplaryna laýyklykda kompaniýa düşnükli dolandyryş gurluşynyň, aç-açan biznes modeliniň, ýeterlik içerki syýasatlarynyň, töwekgelçiliklere gözegçilik ulgamynyň, müşderileriň aktiwlerini goramak çäreleriniň we talaplaryň berjaý edilmegini üpjün edýän mehanizmleriň bardygyny subut etmelidir.
Bu ýerde awtorizasiýany diňe resmi kagyz hökmünde kabul etmezlik möhümdir. Düzgünleşdiriji gurama owadan tanyşdyrylyşa däl-de, kompaniýanyň gözegçilik edilýän şertlerde hakykatdan hem işläp bilmek ukybyna baha berýär. Bu awtoulagyň tehniki barlagyna meňzeýär: kuzowy ýuwup, logotip ýelmäp bolýar, ýöne tormozlar işlemeýän bolsa, uzak gidip bolmaz.
CASP ygtyýarnamasy: nämeler barlanýar
CASP ygtyýarnamasyny almak, adatça, toplumlaýyn taýýarlygy talap edýär. Kompaniýalar haýsy hyzmatlary hödürleýändigini, müşderileriniň nirede ýerleşýändigini, IT ulgamlarynyň nähili gurlandygyny, biznesi kimiň dolandyrýandygyny, töwekgelçilikleriň nähili gözegçilikde saklanýandygyny we näsazlyklar ýüze çykanda nähili çäreleriň görülýändigini beýan etmelidir.
Amalyýetde birnäçe ugra aýratyn üns berilýär:
- korporatiw dolandyryşa we ýolbaşçylaryň tejribesine;
- AML/CFT proseduralaryna we müşderileri barlamaga;
- müşderileriň aktiwlerini goramaga;
- maglumat howpsuzlygyna we kiber durnuklylyga;
- bähbitleriň çaknyşygyny dolandyrmaga;
- şikaýatlara seretmek proseduralaryna;
- müşderiler bilen aragatnaşygyň aç-açanlygyna.
ESMA şeýle hem ÝB-de CASP awtorizasiýasyna bitewi çemeleşmäniň möhümdigini nygtady we kompaniýalaryň düzgünleşdirilen statusy müşderiler haýsy önümleriň hakykatdan hem MiCA-nyň çägine girýändigine ýalňyş düşünip biler ýaly görnüşde ulanmagy bilen bagly töwekgelçilikler barada duýdurdy.
MiCA compliance: diňe ýuristleriň işi däl
MiCA compliance — bu anna güni agşam bir ýuristiň «syýasaty tamamlap goýjak» işi däldir. Kriptobiznes üçin bu ýolbaşçylaryň, maliýe bölüminiň, howpsuzlyk toparynyň, önüm toparynyň, operasion menejerleriň we compliance hünärmenleriniň gatnaşýan bölümlerara işidir.
Kompaniýa öňünden şu meseleleri bahalandyrmalydyr:
- haýsy hyzmatlaryň MiCA-nyň çägine girýändigini;
- diňe bellige alynmagyň ýeterlikdigini ýa-da doly awtorizasiýanyň zerurdygyny;
- içerki prosesleriň düzgünleşdirijiniň talaplaryna laýyk gelýändigini;
- amallaryň we kararlaryň nähili resmileşdirilýändigini;
- işgärleriň täze düzgünler boýunça işlemäge taýýardygyny;
- müşderilere niýetlenen habarnamalaryň we şertnamalaryň näderejede düşnüklidigini.
Gazagystanyň, Özbegistanyň, Gruziýanyň we Gyrgyzystanyň kompaniýalary üçin aýratyn mesele — ýerli düzgünleşdirmäni Ýewropanyň talaplary bilen deňeşdirmekdir. Mysal üçin, biznes öz ýurisdiksiýasynda kanuny taýdan bellige alnan bolup biler, emma ÝB-niň müşderileri bilen işlemek üçin bu ýeterlik bolmazlygy mümkin.
Näme üçin bu ÝB-den daşardaky biznes üçin möhümdir
MiCA kem-kemden diňe Ýewropa bazary üçin däl, eýsem beýleki ýurtlardaky kompaniýalar üçin hem möhüm ugur görkeziji bolýar. Hyzmatdaşlar, banklar, töleg hyzmatlaryny üpjün edijiler, maýadarlar we institusional müşderiler düşnükli compliance ulgamynyň bardygyna barha köp üns berýärler. Kompaniýa entek ygtyýarnama almak üçin ýüz tutmaýan hem bolsa, MiCA-nyň talaplaryna taýýarlyk onuň gepleşiklerdäki ornuny güýçlendirýär.
Telekeçiler üçin bu birnäçe amaly artykmaçlygy aňladýar. Birinjiden, hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň duýdansyz togtadylmagy töwekgelçiligi azalýar. Ikinjiden, biznesi giňeltmegiň has düşnükli modeli emele gelýär. Üçünjiden, kompaniýa biznesi gyssagly ýagdaýda täzeden gurmaz ýaly, prosesleri öňünden taýýarlap bilýär.
Taýýarlyga nireden başlamaly
Iň amatly ilkinji ädim — gap-analiz geçirmek, ýagny kompaniýanyň häzirki proseslerini MiCA-nyň talaplary bilen deňeşdirmekdir. Şeýle analiz haýsy ugurlarda ähli zadyň eýýäm kadalydygyny, haýsy ýerlerde bolsa resminamalaryň, okuwyň, IT ulgamlaryndaky üýtgeşmeleriň ýa-da gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny anyklamaga kömek edýär.
Taýýarlygy tapgyrlaýyn alyp barmak peýdalydyr:
- kriptohyzmatlaryň sanawyny kesgitlemek;
- maksatlaýyn bazarlary we müşderileriň kategoriýalaryny beýan etmek;
- AML, KYC we sanksiýa proseduralaryny barlamak;
- müşderileriň aktiwleriniň goragyna baha bermek;
- töwekgelçilikleri dolandyrmak boýunça syýasatlary taýýarlamak;
- topara MiCA-nyň talaplary boýunça okuw geçirmek;
- awtorizasiýa üçin ýol kartasyny düzmek.
Şeýle çemeleşme wagty we býujeti tygşytlaýar. Resminamalary tertipsiz ýygnamagyň ýerine kompaniýa düşnükli meýilnama alýar: häzir nämeleri düzetmeli, ýüz tutmak üçin nämeleri taýýarlamaly we haýsy prosesleri hemişe goldap durmaly.
Maslahatçylaryň we okuwyň orny
Köp kompaniýalar üçin MiCA-nyň çylşyrymlylygy haýsydyr bir aýratyn talapda däl-de, olaryň özara baglanyşygyndadyr. Hukuk kadalary, operasion prosesler, kiberhowpsuzlyk, töwekgelçilikleri dolandyrmak we müşderiler bilen aragatnaşyk bitewi ulgam hökmünde işlemelidir. Eger elementleriň biri kadaly işlemese, ähli gurluş gowşak ýagdaýa düşýär.
Biziň saýtymyzda isocerthub.com MiCA-a taýýarlygy kämil dolandyryş ulgamynyň bir bölegi hökmünde kabul edip bolýar: diňe hasabat üçin däl-de, düşnükli prosesler, hyzmatdaşlaryň ynamy we bazarlara uzak möhletleýin çykmak mümkinçiligi üçin.