Soňky ýyllarda üç harp — GDPR — halkara biznes üçin bir görnüşli “gorkuzujy düşünje” bolup başlady. Aýratyn-da Ýewropadan bolan müşderiler ýa-da hyzmatdaşlar bilen işleýän kompaniýalar üçin. Emma bu düzgünnama Gazagystan, Özbegistan, Gruziýa we Gyrgyzystan ýaly GDA ýurtlary üçin hakykatdanam möhümmi? GDPR boýunça şahsy maglumatlar düşünjesi amaly taýdan nämäni aňladýar? Geliň, bu meseleleri System Management kompaniýasynyň hünärmenleri bilen bilelikde seljereliň.
GDPR näme we näme üçin ol möhüm
GDPR (General Data Protection Regulation) — Ýewropa Bileleşiginde kabul edilen we 2018-nji ýylyň 25-nji maýynda güýje giren maglumatlary goramak boýunça umumy düzgünnamadyr. Bu düzgünnama fiziki şahslaryň şahsy maglumatlaryny işlemek düzgünlerini kesgitleýär hem-de olaryň gizlinlik hukugyny goraýar.
Emma onuň diňe bar bolmagy däl-de, ýurisdiksiýasy aýratyn möhümdir. GDPR diňe ÝB-de bellige alnan kompaniýalara däl, eýsem dünýäniň islendik künjegindäki guramalara hem degişli bolup biler, eger olar Ýewropa Bileleşiginiň raýatlarynyň maglumatlaryny işleýän bolsalar. Ine, şu ýerde mesele has-da gyzykly bolýar.
GDA ýurtlaryndaky biznesler näme üçin GDPR-e üns bermeli
Gyrgyzystan, Gazagystan, Özbegistan ýaly ýurtlardan bolan köp kompaniýalar halkara iş alyp barýarlar: eksport, IT hyzmatlary, logistika, elektron söwda (e-commerce), maliýe we beýleki ugurlar. Bu bolsa Ýewropa Bileleşiginiň raýatlary bilen gatnaşygyň doly mümkinidigini aňladýar.
Aşakdaky ýagdaýlarda GDPR GDA ýurtlaryndaky kompaniýalara degişli bolup biler:
- Siz Ýewropa Bileleşiginiň raýatlaryna ýa-da rezidentlerine harytlar ýa-da hyzmatlar hödürleýän bolsaňyz (hatda mugt ýagdaýda hem);
- Sizde ÝB raýatlary tarapyndan doldurylmagy mümkin bolan hasaba alyş formalary bolan web-saýt bar bolsa;
- Siz ÝB-den bolan ulanyjylaryň şahsy maglumatlaryny ýygnaýan analitika gurallaryny (mysal üçin, Google Analytics) ulanýan bolsaňyz;
- Siz Ýewropaly kompaniýanyň potratçysy bolup, onuň adyndan şahsy maglumatlary işleýän bolsaňyz.
Hatda kompaniýaňyz Ýewropa Bileleşiginiň çäginde ýerleşmese-de, Ýewropa GDPR standarty göni size degişlilik bildirip biler.
“GDPR” düşünjesi nämeleri öz içine alýar
Köp telekeçiler şahsy maglumatlar diňe pasport maglumatlary ýa-da salgyt belgisi ýaly maglumatlar diýip ýalňyş pikir edýärler. Emma GDPR — bu maglumatlary goramak boýunça umumy düzgünnama — bu düşünjä has giň many berýär.
GDPR adamy göni ýa-da gytaklaýyn anyklamaga mümkinçilik berýän islendik maglumaty şahsy maglumat hökmünde kabul edýär:
- Ady, familiýasy, doglan senesi;
- Telefon belgisi, elektron poçta salgysy, IP-salgy;
- Geolokasiýa, satyn alyş taryhy, cookie faýllary;
- Suratlar, wideolar, ses ýazgylary;
- Lukmançylyk, biometrik ýa-da maliýe maglumatlary;
- Dini, syýasy garaýyşlar barada maglumatlar, hatda sosial ulgamlardaky “laýklar” hem.
Hawa, diňe email hem GDPR boýunça eýýäm şahsy maglumat hasaplanýar. Şonuň üçin hem olary saklamak, ulanmak we geçirmek diňe berk düzgünleri berjaý etmek bilen mümkindir.
Biznes üçin düşünmeli bolan GDPR-niň esasy ýörelgeleri
GDPR birnäçe esas goýujy ýörelgelere daýanýar. Olar iri korporasiýalar üçin hem, Ýewropa sargytçylary bilen işleýän kiçi biznesler ýa-da frilanserler üçin hem deň derejede möhümdir.
Esasy ýörelgeler şulardyr:
- Kanunçylyk we aç-açanlyk — maglumatlar kanuny esaslarda we ulanyja düşnükli görnüşde işlenmelidir;
- Maksatly çäklendirme — maglumatlary diňe anyk maksadyňyz üçin ýygnamalysyňyz;
- Maglumatlaryň azaldylmagy — hakykatdan zerur bolanyndan artyk maglumat soramaň;
- Takyklyk — maglumatlar döwrebap we dogry bolmalydyr;
- Saklama möhletiniň çäklendirilmegi — maglumatlary zerur bolan wagtyndan artyk saklamaň;
- Gizlinlik we howpsuzlyk — elýeterliligiň gözegçiligi, şifrleme we maglumatlaryň syzmagyndan goramak hökmanydyr.
Bu ýörelgeleri berjaý etmek diňe jerimelerden gaça durmaga däl-de, eýsem müşderileriň we hyzmatdaşlaryň ynamyny artdyrmaga hem mümkinçilik berýär.
Jerimeler we abraý bilen baglanyşykly töwekgelçilikler
GDPR diňe maslahatlaryň toplumyndan ybarat däl. Onuň düzgünlerini bozmak üçin hakyky maliýe sanksiýalary göz öňünde tutulýar: jerimeler 20 million ýewroga çenli ýa-da ýyllyk dolanyşygyň 4%-ine çenli ýetip biler — haýsysy ýokary bolsa, şol ulanylýar.
Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen işleýän GDA ýurtlaryndaky kompaniýalar üçin şeýle sanksiýalar heläkçilikli bolup biler. Mundan başga-da, GDPR-niň berjaý edilmezligi aşakdaky netijelere getirip biler:
- Ýewropaly sargytçylar bilen şertnamalaryň ýatyrylmagy;
- Onlaýn hyzmatlaryň we mahabat akkauntlarynyň petiklenmegi;
- Müşderileriň ynamynyň ýitirilmegi;
- Eksport ýa-da maýa goýum işi bilen bagly kynçylyklar.
GDA ýurtlaryndaky biznes GDPR talaplaryna nädip taýýarlanyp biler
GDPR standartlaryny ornaşdyrmak birden amala aşyrylýan proses däl. Ol toplumlaýyn çemeleşmäni we maglumatlary işlemek boýunça içerki syýasatlaryň täzeden seredilmegini talap edýär. Ýakymly habar şudur: töwekgelçilikleri azaltmaga kömek edýän barlanylan ädimler we amaly tejribeler eýýäm bar.
Maslahat berilýän çäreler:
- Kompaniýada şahsy maglumatlar boýunça audit geçiriň: nämeleri ýygnanyňyzy, nirede saklaýandygyňyzy we kimleriň elýeterliliginiň bardygyny anyklaň;
- Kompaniýanyň işi talap edýän bolsa, maglumatlary goramak boýunça jogapkär şahsy (DPO) belläň;
- Gizlinlik syýasatyny we ulanyjy ylalaşyklaryny täzeläň;
- Maglumatlary işlemäge razylyk almak üçin mehanizmleri sazlaň;
- Tehniki goragy üpjün ediň: şifrleme, elýeterliligiň gözegçiligi, ätiýaçlyk nusgalary;
- Işgärleri GDPR standartlaryna laýyklykda şahsy maglumatlar bilen işlemek esaslaryna öwrediň.
System Management kompaniýasy Ýewropa GDPR standartynyň talaplaryna taýýarlyk boýunça amaly çözgütleri hödürleýär. Muňa audit, konsalting, okuwlar we sertifikasiýa prosesinde goldaw girýär. Bu, halkara bazaryna çykmagy we işini giňeltmegi meýilleşdirýän kompaniýalar üçin aýratyn möhümdir.
Gazagystan, Özbegistan, Gruziýa we Gyrgyzystan üçin GDPR-niň möhümligi
Bu ýurtlarda IT, e-commerce, B2B hyzmatlary we daşary ykdysady iş ugurlarynda durnukly ösüş gözlenýär. Halkara taslamalar we hyzmatlaryň eksporty indi seýrek ýagdaý däl, eýsem kadaly ýagdaýdyr.
Fakt: Bütindünýä bankynyň maglumatlaryna görä, Merkezi Aziýadan sanly eksportyň möçberi soňky 5 ýylyň dowamynda 2,5 esseden gowrak artdy. Bu bolsa bir zady aňladýar — kompaniýalar daşary ýurtly müşderiler bilen has ýygy aragatnaşyk edýärler, şeýlelikde olaryň maglumatlary bilen hem işleýärler.
Şonuň üçin GDPR — maglumatlary goramak boýunça umumy düzgünnamany — düşünmek we berjaý etmek bäsdeşlige ukyplylygyň möhüm faktoryna hem-de Ýewropa bazaryna girmek üçin bir görnüşli “geçiriş resminamasyna” öwrülýär.
Eger siz biznesiňizi ýurduň daşynda ösdürmegi, Ýewropaly müşderiler bilen işlemegi ýa-da jogapkär hyzmat üpjün ediji hökmünde abraý gazanmagy meýilleşdirýän bolsaňyz — bu standarty äsgermezlik etmeli däl. GDPR boýunça şahsy maglumatlar bolsa diňe talaplara laýyk bolmagy däl-de, eýsem düşünjeli we jogapkärli çemeleşmäni görkezmegiň aýratyn möhüm ugrudyr.
GDPR boýunça ornaşdyryş we konsalting goldawy barada has giňişleýin maglumat almak üçin aşakdaky baglanyşyga geçip bilersiňiz. aşakdaky baglanyşyk boýunça.
System Management — halkara standartlar we sertifikasiýa dünýäsinde siziň ýol görkezijiňiz.