Töwekgelçiligi dolandyrmak boýunça esasy standart

Islendik guramanyň — kiçi startap bolsun ýa-da ägirt uly korporasiýa bolsun — durmuşy näbellilik bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Her gün diňe bir synaglary we mümkin bolan howplary däl, eýsem ösüş we ösüşe itergi berýän gizlin mümkinçilikleri hem getirýär. Onda bu akymda ynamly ugrukmagy, ölçenip-dökülen çözgütleri kabul etmegi we diňe diri galman, eýsem gülläp ösmegi nädip öwrenmeli? Jogap töwekgelçiligi dolandyrmakda gizlenýär — ýöne ol tablisalary doldurmak ýaly göwünsiz prosedura hökmünde däl-de, medeniýetiň we strategiýanyň aýrylmaz bölegi hökmünde. Halkara standart ISO 31000 bu ýerde ygtybarly kompas hökmünde hyzmat edýär, näbellilik dünýäsinde ýol tapmak üçin ähliçä düşnükli umumy dili we çemeleşmäni hödürleýär.

ISO 31000 näme — resmi kesgitlemäniň çäginden daşarda

ISO 31000 — ýerine ýetirilmedik ýagdaýynda jerime salynýan berk düzgünleriň toplumy hem däl, hatda onuň boýunça resmi sertifikat alyp bolýan standart hem däl. Ol has köp töwekgelçiligi dolandyrmagyň netijeli ulgamyny döretmek üçin wagt bilen synagdan geçen maslahatlaryň toplumyna we bir görnüşli filosofiýa meňzeýär. Onuň esasy artykmaçlygy — uniwersallygy: ISO 31000 ýörelgeleri guramanyň ululygyna, iş ugruna (IT-kompaniýalardan we banklardan başlap, mekdeplere, hassahanalara we täjirçilik däl guramalara çenli) ýa-da eýeçilik görnüşine garamazdan, islendik gurama üçin ulanylyp bilýär.

Standart töwekgelçilige düşünjeli garaýşy guramanyň öz “DNK”-syna ornaşdyrmaga kömek edýär — direktorlar geňeşiniň derejesindäki strategik meýilnamalaşdyrmadan başlap, gündelik ýerine ýetiriliş işlerine çenli. Ol diňe bolup geçen meseleleriň yzyna düşüp reaksiýa bermek däl-de, töwekgelçilikleri (we mümkinçilikleri!) öňünden anyklamagy, derňemegi, bahalandyrmagy we dolandyrmagy öwredýär, şeýlelikde karar kabul etmek proseslerini has esaslandyrylan we aç-açan edýär. Bu edil gäminiň ugruna täsir etmezinden öň, aýsberkleri we ýolugra akymlary ir wagtynda duýdurýan içerki radary sazlamak ýaly.

ISO 31000-nyň esasy ýörelgeleri

Standart töwekgelçiligi dolandyrmagy formallykdan “janly”, yzygiderli işleýän prosese öwürýän sekiz esasy ýörelgä daýanýar:

1. Gymmat döretmek we goramak: Iň soňky maksat — töwekgelçilikler boýunça hasabatlar däl, eýsem guramanyň maksatlaryna hakyky ýetmekdir. Töwekgelçiligi dolandyrmak gymmatly zatlary (abraýy, aktiwleri, işgärleri) goramaga hem-de täze gymmat döretmek üçin mümkinçiliklerden peýdalanmaga ýardam bermelidir.
2. Guramanyň “DNK”-syna integrasiýa etmek: Töwekgelçiligi dolandyrmak — aýratyn bir “töwekgelçilik bilen göreşýän” bölüm däl. Ol ähli prosesleriň aýrylmaz bölegidir: strategiýany işläp taýýarlamak, býujet düzmek, taslamalary dolandyrmak, operasion iş, HR. “Bu ýerde nähili töwekgelçilikler we mümkinçilikler bar?” diýen sorag her bir işgär üçin tebigy bolmaly.
3. Gurluşly we giňişleýin çemeleşme: Bulam-bujarlyk netijeli dolandyryşyň duşmanydyr. Ulgamlaýyn çemeleşme töwekgelçilikleriň yzygiderli we toplumlaýyn seljerilýändigini üpjün edýär, netijeleri deňeşdirmäge hem-de öwreniş üçin peýdalanmaga mümkinçilik berýär.
4. Hakyky ýagdaýlara uýgunlaşma: Iki gurama birmeňzeş bolmaýar. Töwekgelçiligi dolandyrmak ulgamy kompaniýanyň özboluşly daşarky (bazar, düzgünleşdirijiler, bäsdeşler) we içki (medeniýet, gurluş, serişdeler) ýagdaýlaryny göz öňünde tutup, ýörite “tikilen” bolmaly. Bank üçin işleýän zat döredijilik studiýasyna laýyk bolman biler.
5. Ähli gyzyklanýan taraplaryň gatnaşdyrylmagy: Hiç kim hemme zady bilmeýär. Işgärleriň, müşderileriň, hyzmatdaşlaryň, maýadarlaryň, düzgünleşdirijileriň pikirlerini, bilimini we aladalaryny hasaba almak töwekgelçiliklere düşünmegi baýlaşdyrýar we iň gowy çözgütleri tapmaga kömek edýär. Adamlar özleri gatnaşyp döreden zadyny has höwesli goldaýarlar.
6. Dinamika we çeýelik: Dünýä üýtgeýär, töwekgelçilikler hem onuň bilen bile üýtgeýär. Düýnki kiçijik mesele ertir uly howpa öwrülip biler, şu gün sypdyrylan mümkinçilik bolsa — soň puşmanlygyň sebäbi bolup biler. Töwekgelçiligi dolandyrmak — gözegçilik, seljerme we uýgunlaşma boýunça üznüksiz aýlawdyr.
7. Iň gowy maglumatlara daýanyp karar bermek: Duýgy (intuisiýa) möhüm, emma kararlar faktlara, maglumatlara, tejribä, çaklamalara — häzirki wagtda elýeterli iň doly we ygtybarly maglumatlara daýanyp kabul edilmeli. Bu çaklama ýa-da gorkulara esaslanan gymmat düşýän ýalňyşlyklaryň öňüni almaga kömek edýär.
8. Üns merkezinde adam: Guramanyň medeniýeti, adamlaryň özüni alyp barşy, töwekgelçiligi kabul edişi, aragatnaşyk, ýolbaşçylyk — bularyň hemmesi töwekgelçiligi dolandyrmagyň netijeliligine örän güýçli täsir edýär. Psihologik we jemgyýetçilik taraplaryny äsgermezlik edip bolmaýar.

Näme üçin ISO 31000 GDA ýurtlarynyň guramalary üçin möhüm

Gazagystan, Özbegistan, Gruziýa, Gyrgyzystan we beýleki GDA ýurtlarynda guramalar aýratyn dinamika şertlerinde işleýärler. Ykdysady durnuksyzlyk, tehnologiýalaryň çalt üýtgemegi, kanunçylykdaky üýtgeşmeler, geopolitik dartgynlylyk — bularyň hemmesi töwekgelçilikleriň özboluşly giňişligini döredýär. Şu ýagdaýda ISO 31000 çemeleşmesini ornaşdyrmak aýratyn gymmatly, sebäbi ol aşakdakylara kömek edýär:

• Tertip-düzgün döretmek: Duýdansyz “ýangyn söndürmekden” näbellilik bilen ulgamlaýyn işe geçmek.
• Akylly kararlar kabul etmek: Dolandyryşyň ähli derejesinde ýeterlik maglumat bolmazlygy ýa-da howsala sebäpli ýüze çykýan ýalňyşlyklar ähtimallygyny azaltmak.
• Has “durnukly” bolmak: Garaşylmadyk üýtgeşmelere uýgunlaşmak ukybyny ýokarlandyrmak we krizislerden soň has çalt dikeldilmek.
• Ynam gazanmak: Töwekgelçiligi dolandyrmakda kämil çemeleşmäniň görkezilmegi maýadarlaryň, karz berijileriň, halkara hyzmatdaşlaryň we müşderileriň gözünde abraýy berkitýär. Bu ygtybarlylygyň we öňünden çaklap bolýandygynyň alamatydyr.

Biraz gyzykly maglumatlar:

• Öň hem agzalyşy ýaly, ISO 31000 sertifikasiýa almak üçin däl. Bu onuň güýçli tarapy: guramalara “galka” üçin resmi laýyklyga däl-de, hakyky peýda gönükmäge mümkinçilik berýär.
• Standartyň ilkinji wersiýasy 2009-njy ýylda neşir edildi, 2018-nji ýyldaky häzirki wersiýa bolsa has gysga, has strategik bolup, ýolbaşçylyga we integrasiýa has uly üns berýär.
• Standart öz uniwersallygyny subut etdi: ol maliýe pudagynda, saglygy goraýyşda, energetikada, gurluşykda, döwlet dolandyryşynda, bilimde we başga-da köp ugurlarda üstünlikli ulanylýar.

ISO 31000-y öz hakykatyňyzyň bir bölegine nädip öwürmeli

ISO 31000-nyň ýörelgelerini ornaşdyrmak — bir günüň işi däl, has dogrusy, guramanyň medeniýetini üýtgetmekdir. Esasy ädimler aşakdakylary öz içine alýar:

1. Ýokardan goldaw: Ýokary ýolbaşçylygyň wepalylygy we işjeň gatnaşmagy — hökmany şert.
2. Kontekste düşünmek: Guramanyň aýratynlyklaryny, maksatlaryny we işleýän gurşawyny çuňňur seljermek.
3. “Oýnuň düzgünlerini” döretmek: Kompaniýanyň zerurlyklaryna laýyklaşdyrylan töwekgelçiligi dolandyrmak syýasatyny, proseslerini we gurluşyny işläp taýýarlamak.
4. Izolýasiýa däl-de, integrasiýa: Töwekgelçilige gönükdirilen pikirlenmäni bar bolan dolandyryş we karar kabul etmek proseslerine ornaşdyrmak.
5. Dialog we okuw: Töwekgelçiligi dolandyrmagyň hemmeler üçin düşnükli we tebigy bolmagy üçin yzygiderli kommunikasiýa we işgärleri okatmak.
6. Gözegçilik we gowulandyrma: Ulgamyň netijeliligini yzygiderli gözegçilikde saklamak we toplanan tejribä görä düzedişler girizmek.

Gazagystanda «Sistem Menеджment» kompaniýasy töwekgelçiligi dolandyrmak standartlaryny ornaşdyrmak we olar boýunça okuw geçirmek babatda hünär derejesindäki hyzmatlary hödürleýär. Biziň hünärmenlerimiz ISO 31000 standartyny guramaňyzyň aýratynlyklaryna laýyk uýgunlaşdyrmaga kömek eder, şeýlelikde töwekgelçilikleriň netijeli dolandyrylmagyny we strategik maksatlaryň ýerine ýetirilmegini üpjün eder.

ISO 31000 standarty we hyzmatlarymyz barada has giňişleýin öwreniň baglanyşyk.